JA21-leider Joost Eerdmans roept het kabinet richting Prinsjesdag op nu echt een keuze te maken tussen Pro en JA21. "Met beide samenwerken gaat niet", zei hij in zijn speech op het ledencongres in Ede.
"Het kabinet kiest nu voor geitenpaadjes op het ritme van de Snollebollekes, van links naar rechts", vervolgde Eerdmans. "Maar ze zullen toch een keer moeten kiezen: gaan ze over links met Pro, of over rechts met ons?"
Pro-leider Jesse Klaver liet eerder al weten ook niet met JA21 te willen samenwerken. Nu die partijen elkaar definitief uitsluiten, neemt de druk op het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA toe.
De keuze tussen deze twee partijen ligt binnen de coalitie gevoelig: D66 werkt liever met Pro samen, terwijl de VVD juist de rechterkant opkijkt. Andere voor de hand liggende opties om een meerderheid in de Tweede Kamer te behalen zijn er niet.
'Graag of niet'
Wat de keuze ook wordt, een aanpassing van het coalitieakkoord lijkt onvermijdelijk. Klaver wil alleen meewerken als de bezuinigingen op de sociale zekerheid worden teruggedraaid. Ook Eerdmans verhoogt vandaag zijn inzet: hij wil alleen instemmen met de financiële plannen van het kabinet als daar lastenverlichtingen in zitten.
"We zijn in de positie dat we kunnen zeggen: graag of niet", lichtte Eerdmans zijn plan toe. "En zo niet, moeten ze een hoge prijs aan Pro betalen, die miljarden gaat kosten."
Premier Jetten en minister Heinen (Financiën) voeren deze weken gesprekken met partijleiders van verschillende partijen om te kijken met wie ze een financiële deal kunnen sluiten. Het zijn volgens Eerdmans "prima" gesprekken, maar "je kan er ook geen peil op trekken".
Zijn inzet is, naast een strenger asielbeleid en meer geld voor veiligheid, vooral: de vrijheidsbijdrage omlaag krijgen. Waarvan JA21 het geld voor de defensie-uitgaven precies wil betalen, is niet helemaal duidelijk. De partij zegt in ieder geval te willen bezuinigen op klimaatuitgaven, ambtenaren en ontwikkelingshulp.
'Beide benen op de grond'
Vanaf de start van het kabinet presenteerde Eerdmans zich als constructieve partner op rechts voor het kabinet. Die rol pakt hij nog nadrukkelijker nu Forum voor Democratie, PVV en Groep Markuszower om uiteenlopende reden geen aantrekkelijke samenwerkingspartners voor het kabinet meer zijn.
"Wij zijn verstandig rechts: stevig op de inhoud, beschaafd in de toon", zei Eerdmans tegen zijn leden. "Niet tegen alles om ertegen te zijn, geen opruiende uitspraken doen, maar met beide benen op de grond."
JA21 kijkt ook naar SGP
Als de coalitiepartijen voor samenwerking met JA21 kiezen, zijn ze er nog niet: er is dan nog een partij nodig voor een meerderheid. "Daarom is het heel belangrijk dat de SGP meedoet", aldus Eerdmans.
Dan is er nog een andere hobbel: de Eerste Kamer, waar volgens Eerdmans een "grillige rechtse meerderheid" zit. Hij kijkt daarom uit naar de Provinciale Statenverkiezingen van maart volgend jaar. Na die verkiezingen wordt ook een nieuwe Eerste Kamer gekozen.
