Moeten Oekraïners vervroegd naar stembus? 'Met verkiezingen help je Poetin'

Het is voor het eerst sinds de oorlog met Rusland dat een prominente figuur in de Oekraïense politiek voor verkiezingen pleit. Fedorov spreekt op YouTube zelfs van een bestuurscrisis.

President Volodymyr Zelensky stuurde Fedorov op 15 juli weg, wat tot zeldzame demonstraties leidde. Dinsdag werd duidelijk dat de president niet van plan is Fedorov terug te laten keren als defensieminister, iets waar Fedorov wel interesse in heeft getoond. Zelensky heeft diens tijdelijke opvolger Jevhen Chmara voorgedragen voor de topfunctie. Het parlement heeft woensdag ingestemd met de voordracht.

Volgens Fedorov kan het nog jaren duren voordat de oorlog voorbij is, waardoor Oekraïne onvermijdelijk voor de vraag komt te staan hoe het land kan blijven functioneren in oorlogstijd. Zo geldt nog altijd de staat van beleg. En de Oekraïense wet staat verkiezingen in zo'n situatie niet toe.

Daardoor dicteert Rusland in feite wanneer Oekraïners weer naar de stembus kunnen, stelt Fedorov. "De democratie kan niet door Rusland gegijzeld worden."

Het stoort Fedorov dat juist nu er zo veel moet gebeuren, van het opvoeren van de productie van wapens tot het voortzetten van de innovatieslag, Oekraïne wekenlang zonder een definitieve minister van Defensie zat. "Dat is niet normaal voor een land dat elke dag voor zijn voortbestaan vecht", zegt de populaire oud-bewindsman.

Spreken over verkiezingen 'onnodige afleiding'

Volgens Timothy Ash van de denktank Chatham House ontbreekt de noodzaak van het houden van verkiezingen. "De opiniepeilingen die ik heb gezien wijzen niet op veel steun voor een snelle stembusgang", zegt Ash, die spreekt van "onnodige afleiding".

Daarnaast vreest Ash dat verkiezingen de tegenstellingen in de Oekraïense maatschappij aanwakkeren. "Daarmee geef je de Russische president Vladimir Poetin een middel in handen om uit te buiten. Het is niet voor niets dat hij al jarenlang inzet op verkiezingen in Oekraïne. Het toont wat mij betreft aan Fedorov misschien wel een goeie IT'er mag zijn, maar dat hij niet over het juiste politieke beoordelingsvermogen beschikt."

Fedorov werd in januari minister van Defensie en kreeg onder meer als taak de krijgsmacht te moderniseren. Daarvoor was hij jarenlang minister van Digitale Transformatie. In die rol hield Fedorov zich bezig met bijvoorbeeld de ontwikkeling van militaire technologie. Meer over wat hij als minister bereikte en waarom zijn ontslag een schokgolf teweegbracht, lees je hier:

'Verkiezingen in oorlogstijd moeilijk, maar niet onmogelijk'

Wat Fedorov betreft moet Oekraïne snel een manier vinden om het democratische proces te herstellen. "Zelfs te midden van een langdurige oorlog." Een van de onderdelen van de door hem genoemde bestuurscrisis is de aanhoudende corruptie. "De kans om te overleven en winnen valt of staat ermee", zegt hij daarover.

Woensdag werd bekend dat Zelensky het plaatsvervangend hoofd van zijn kantoor had ontslagen. Iryna Mudra was volgens Oekraïense media een van de verdachten in een nieuw onderzoek van de Oekraïense anticorruptiedienst (NABU).

Zelensky raakte vorig jaar ook al het hoofd van zijn presidentiële kantoor kwijt, Andriy Yermak. Ook hij wordt beschuldigd van corruptie. Yermak zou hebben deelgenomen aan een netwerk dat tientallen miljoenen euro had verduisterd.

De corruptie in Oekraïne is "een groot probleem en een voortdurende uitdaging", maar het gaat volgens Ash te ver om te stellen dat er verkiezingen nodig zijn om dit te bestrijden. Hij sluit niet uit dat Fedorov zelf politieke ambities heeft en daarom optimaal gebruik wil maken van de publieke steun die hij kreeg na zijn ontslag als minister.

Zelensky geen tegenstander van verkiezingen

Universitair docent Oost-Europese geschiedenis Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland begrijpt wél dat Fedorov de discussie over het houden van verkiezingen heeft aangezwengeld. "Oekraïne vecht een oorlog uit en doet dat als democratie. Dat betekent dat een moment moet komen waarop je naar de stembus gaat."

Zelensky is overigens geen tegenstander van verkiezingen. Eind vorig jaar verklaarde hij open te staan voor een stembusgang, op voorwaarde dat de Verenigde Staten en de Europese Unie de veiligheid van zulke verkiezingen garanderen. Wel heeft Zelensky altijd gewezen op de moeilijkheden rond eventuele verkiezingen. Rusland houdt namelijk delen van het land bezet en er verblijven inmiddels miljoenen Oekraïners in het buitenland.

Die redenering kan Kraft van Ermel-Nijland volgen. Tegelijkertijd wijst hij erop dat het grootste deel van Oekraïne niet is bezet, dat de regering nog 'gewoon' in Kyiv zit en niet in ballingschap, én dat stemmen vanuit het buitenland prima te regelen is. "Je zal meer tijd en moeite in verkiezingen moeten steken dan voor de oorlog."

Kraft van Ermel-Nijland ziet ook dat het zo nu en dan rommelt in Oekraïne. Bijvoorbeeld toen Zelensky vorig jaar de macht van de NABU probeerde in te perken, of toen hij Fedorov ontsloeg.

"Er was steeds een rem op Zelensky in de vorm van protesten op straat, vanuit de maatschappij", zegt hij. "Het zou daarom goed zijn om de democratische normaliteit te laten terugkeren. Dan kunnen mensen hun mening uiten via de stembus in plaats van de straat."