Queen of country music, zo stond zangeres en zakenvrouw Dolly Parton in de Verenigde Staten bekend. Een terechte bijnaam voor de countryzangeres die gedurende haar leven wereldwijd meer dan 100 miljoen platen verkocht en daardoor een van de bestverkopende artiesten in de geschiedenis was. Ze is op 80-jarige leeftijd overleden, heeft haar familie laten weten.
Parton heeft ruim 3000 nummers op haar naam staan, die ze voor zichzelf en voor andere artiesten schreef. Met een ijzeren discipline werkte ze iedere dag aan haar nummers en twee van haar grootste hits, Jolene en I Will Always Love You, schreef ze zelfs op één dag. Parton was ook een van de meest gelauwerde country-artiesten; ze ontving onder meer elf Grammy Awards, waaronder één voor haar hele oeuvre.
Great Smoky Mountains
Dolly Rebecca Parton werd op 19 januari 1946 geboren in een gezin dat ze later beschreef als "straatarm". Ze was het vierde kind van twaalf van een kleine tabaksboer en zijn muzikale vrouw uit de Great Smoky Mountains in de zuidoostelijke staat Tennessee.
Haar moeder had haar handen vol aan het verzorgen van de grote kinderschare en het huishouden in de hut met slechts één slaapkamer op hun zelfvoorzienende boerenbedrijf.
Haar vader werkte hard op het land en in de bouw, maar was volgens Parton ook heel slim en wist altijd wel een goede deal te sluiten over wat dan ook. Parton zei later dat ze van hem haar zakelijke instinct erfde en van haar moeder haar liefde voor muziek.
In Partons vroege nummers, zoals In the Good Old Days (when times were bad) en Coat of Many Colors, schetste ze de armoede van het gezin. Hoewel er geen geld was, was er wel altijd genoeg eten. Het kookboek Good Lookin' Cookin' dat ze in 2024 samen met een van haar zussen schreef, herinnert aan talloze heerlijke familiemaaltijden.
Luister hieronder naar 'In the Good Old Days':
Parton was dol op gospelmuziek en trad vanaf haar zesde zelfstandig op in de kerk. Ze bespeelde een zelfgemaakte gitaar, hoewel ze geen noten kon lezen en dat ook later nooit heeft geleerd. Al snel kreeg ze van een oom een echte gitaar en volgden optredens in lokale radio- en televisieprogramma's.
Haar eerste single Puppy Love nam ze op haar dertiende op bij een lokaal platenlabel. In datzelfde jaar stond ze voor het eerst op het podium van de beroemde countrytempel Grand Ole Opry in countrymekka Nashville. Daar ontmoette ze de zanger Johnny Cash, die haar aanraadde naar niets of niemand te luisteren en haar eigen hart te volgen.
Aunt Granny
En dat deed ze, want zodra ze klaar was met haar middelbare school pakte ze haar spullen en verhuisde ze naar Nashville om daar verder te werken aan haar carrière. Samen met haar oom Bill Owens schreef ze in deze tijd diverse hits voor andere country-artiesten, onder wie Skeeter Davis en Bill Phillips.
Twee jaar na haar aankomst trouwde ze met asfalteerder Carl Dean die ze op de stoep van een wasserette ontmoette en met wie ze tot zijn dood in 2025 samen zou blijven.
Het paar kreeg geen kinderen, maar voedde samen wel vijf van haar jongere broers en zussen op. Daardoor kreeg ze later bij haar neefjes en nichtjes de bijnaam Aunt Granny (tante oma). Ook was Dolly Parton de peetmoeder van zangeres Miley Cyrus, aan wie ze via een gezamenlijke betovergrootvader ook verwant bleek te zijn.
Zakeninstinct
Nadat ze eerst door haar platenlabel als 'bubblegumpopzangeres' in de markt werd gezet, mocht ze na lang aandringen en door het succes van haar nummer voor Bill Phillips toch een countrynummer opnemen. Dumb Blonde bereikte nummer 24 in de country-hitlijst en niet lang daarna verscheen haar eerste volledige album Hello I'm Dolly.
Haar zangkunsten trokken de aandacht van countryster Porter Wagoner die haar uitnodigde zich bij zijn wekelijkse televisieprogramma The Porter Wagoner Show aan te sluiten. Daar zong ze veel duetten met hem, maar ook eigen nummers. Al na enkele maanden was ze de grote ster van de show. Toen het door haar zelf geschreven nummer Jolene in 1974 in Amerika een grote hit werd, verliet ze de show om een solocarrière te beginnen.
Na haar vertrek schreef ze voor Wagoner, die haar altijd erg had gesteund bij de ontwikkeling van haar solocarrière, het nummer I Will Always Love You.
I Will Always Love You werd haar grootste hit wereldwijd en werd later ook met veel succes gecovered door Whitney Houston. Ook Elvis Presley wilde het nummer opnemen, maar dat zag Parton niet zitten toen bleek dat hij de helft van de rechten op het liedje wilde. "Ik was enorm teleurgesteld, maar ik zei dat ik dat echt niet kon doen", zei Parton daarover in een interview in 2025.
Geen 'dom blondje'
Hieruit bleek haar grote zakeninstinct, want het nummer bracht haar gedurende de rest van haar leven veel geld op. Een deel daarvan investeerde ze in het aan haar leven gewijde themapark Dollywood, dat jaarlijks goed was voor een paar miljoen bezoekers.
Al vroeg zag ze in dat ze moest zorgen dat ze de rechten op haar eigen liedjes in handen hield als ze er wat aan wilde verdienen. Daarom richtte ze haar eigen zakenimperium Dolly Parton Enterprise op, dat uitgroeide tot een miljoenenbedrijf.
Ook liet ze zich niet snel intimideren door mannen die het zeker aan het begin van haar carrière vaak voor het zeggen hadden. Door de vele broers, neven en ooms met wie ze opgroeide wist ze naar eigen zeggen precies hoe mannen dachten.
"Ik zeg altijd: 'Ik zie er wel uit als een vrouw, maar ik kan denken als een man'. Door de manier waarop ik eruitzag dachten sommige mannen dat ik dom was, maar ik had de deal al gesloten voordat ze doorhadden wat er was gebeurd."
Parton steunde veel liefdadigheidsprojecten op het gebied van geletterdheid, gezondheid, dieren en bij rampen zoals bosbranden in haar geboortestreek en orkaan Helene (2024). Ook droeg ze financieel bij aan de ontwikkeling van het COVID-19-vaccin van Moderna.
Acteerdebuut
Na het succes van Jolene ging het Parton voor de wind. Ze stond vrijwel continu met een liedje in de Amerikaanse countryhitlijsten genoteerd en ontving vele Grammy's in het country genre. Haar nummers gaan vaak over dagelijkse gebeurtenissen en vooral over trieste liefdesrelaties, zoals ook Jolene.
Veel nummers werden wereldhits zoals Here You Come Again, waarmee ze haar eerste Grammy Award won, en 9 To 5, het nummer dat ze schreef voor de gelijknamige film waarin ze in 1980 haar acteerdebuut maakte. In de daarop volgende jaren was ze in meer films te zien, waaronder het veelgeprezen drama Steel Magnolias.
Ook was Parton een graag geziene gast in talkshows en op de radio. Met Emmylou Harris en Linda Ronstad vormde zij in die tijd een gelegenheidstrio dat twee zeer succesvolle albums uitbracht en met Kenny Rogers had ze in 1983 een wereldwijde hit met het door de Bee Gees geschreven nummer Islands in the Stream.
Ook in de jaren 90 en na de millenniumwisseling bleef ze een gestage stroom aan albums produceren waaronder ook een rockalbum (Rockstar) in 2023.
De zangeres die, naast haar bekende hoge sopraan, bekend stond om haar grote borstomvang had de eer om in de jaren 90 het eerste (uit uiers) gekloonde schaap Dolly naar zich vernoemd te krijgen.
Ze maakte er geen geheim van dat ze verschillende keren plastische chirurgie had ondergaan om er zo uit te kunnen (blijven) zien als ze deed. "It takes an awful lot of money to look this cheap" (het kost handenvol geld om er zo goedkoop uit te zien), is een van haar beroemdste uitspraken.
Lookalike-wedstrijd
Ze vertelde ook eens te hebben meegedaan aan een Dolly Parton dragqueen-lookalike-wedstrijd en die te hebben verloren. Niemand had door dat de echte Dolly Parton meedeed, zei ze tegen ABC News. "Ze dachten gewoon dat ik een klein homoseksueel ventje was en ik kreeg het minste applaus."
